مرتضى راوندى

195

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

سياست اقتصادى اميركبير اميركبير مىخواست در زمينهء اقتصادى ، تحولى به نفع مردم ، پديد آورد . « به گفتهء خودش ، از « فرار شمشهاى طلا » جلوگيرى كند . امير در نتيجهء مطالعات شخصى و مسافرت به روسيه ، دريافته بود كه براى تحول جامعهء ايران از صورت فئودالى به شكل يك جامعهء بورژوازى ، يگانه راه صنعتى شدن كشور است . « 1 » در روزنامهء وقايع اتفاقيه ، كه منعكس‌كنندهء تمايلات ترقيخواهان ايران بود ، مىخوانيم كه : « اولياى دولت عليه اهتمام بسيار دارند كه صنايع بديعهء ممالك محروسه رونق تمام يابد . » « 2 » « نقشهء امير در بناى صنعت ملى ، شامل استخراج معدن ، ايجاد كارخانه‌هاى مختلف ، استخدام استادان فنى از انگليس يا پروس ، فرستادن صنعتكاران به روسيه ، خريد كارخانه از فرنگ و حمايت از محصولات داخلى بود . » تلاش در راه استخراج معادن ، از زمان فتحعلى شاه و عباس ميرزا آغاز گرديد ولى در دوران صدارت امير ، « فرمان آزادى به كار انداختن معادن » صادر گرديد و به اين ترتيب ، از اتباع ايران « هركس از نوكر و رعيت و اشراف و اعيان » ، مىتوانست به استخراج معدنى كه خود پيدا كند بپردازد ؛ و تا 5 سال از ماليات ديوانى معاف بود . هركس مبتكر صنعت تازه‌اى مىگرديد ، تا پنج سال ، در انحصار خودش قرار مىگرفت . بهره‌بردارى از معادن آغاز شد . ميرآقاسى خان ، معدن مس و آهن قراچه‌داغ را به راه

--> ( 1 ) . گنج شايگان . پيشين ، ص 188 - 185 . ( 2 ) . وقايع اتفاقيه . شمارهء 1 ؛ به نقل از : فريدون آدميت ، اميركبير و ايران . ص 387 .